Puddingbroodje en het omgevingsbeleid?

Ik begon mijn bijdrage in de commissie met de vraag wat een puddingbroodje te maken heeft met het omgevingsbeleid. En voorzitter, ik zal het nog een keer uitleggen.

Als tiener fietste ik dagelijks ruim anderhalf uur  door bos en weilanden naar de middelbare school. ’s Ochtends drie kwartier heen en ’s avonds drie kwartier terug. Op de terugweg van school kwam ik in een klein dorpje een dorpswinkeltje tegen: de Warme Bakker. Iedereen die tienerjongens thuis heeft weet dat een hongerklop nooit ver weg is. En wat nu een frikadelbroodje is voor de schoolgaande tieners, was voor mij een puddingbroodje.

Bij die Warme Bakker ben ik door een puddingbroodje vaak gered van een hongerklop. Maar die Warme Bakker is verdwenen.

Voor mij was die Warme Bakker een plek waar ik te veel zakgeld heen heb gebracht, maar voor de mensen in het dorp was de Warme Bakker een ontmoetingplek. Waar ze elkaar tegenkwamen voor de dagelijkse boodschappen, waar je een pakketje kon ophalen, waar het personeel toch even ging informeren als een buurvrouw een paar dagen niet haar vaste halfje bruin had opgehaald.

Met die Warme Bakker verdween veel meer dan een winkel.Dat was toen. Maar dit is ook nu aan de hand in Zuid-Holland. Op dit moment.

Voorzieningen verdwijnen in buurten en dorpen

In meer dan de helft van alle Zuid-Hollandse buurten en dorpen zijn noodzakelijke voorzieningen zoals de huisarts, basisschool, of supermarkt in de afgelopen vijf jaar verslechterd.

In het landelijk gebied komt dit extra hard aan. Eén van de oorzaken is de vergrijzing, want met de vergrijzing neemt het aantal ouderen toe en het aantal jongeren en gezinnen neemt juist af. Als er niet voor jongeren en gezinnen gebouwd kan worden, zullen kleine kernen nog meer vergrijzen, met alle gevolgen van dien. Kleine kernen zullen hun school zien sluiten. Winkels zullen dichtgaan, verenigingen gaan ter ziele, het sociale weefsel breekt af en de zorg komt in de knel. Dat is waar gemeenten voor waarschuwen. En dat is waar het vandaag over gaat.

Woningen bouwen is gemeenschappen bouwen

Ik heb het vaker gezegd: woningen bouwen is gemeenschappen bouwen. In het landelijk gebied is het spiegelbeeldig: niet kunnen bouwen is gemeenschappen afbreken. Dat is waar veel gemeenten in het landelijk gebied voor waarschuwen. Dat is waar wij al jaren voor waarschuwen. En dat is waar gisteren ook de minister nog voor waarschuwde.

Het 3ha-beleid van deze coalitie is desastreus voor het landelijk gebied. Met het coalitieakkoord hebben BBB, CDA, VVD en Groenlinks-Pvda hebben het platteland op slot gezet: er worden geen nieuwe stedelijke bouwlocaties toegevoegd behalve Gnephoek en misschien Sliedrecht-Noord. Bij het ruimtelijk voorstel heeft de coalitie deze koers twee jaar geleden bevestigd. Nu wordt het slot op de deur verankerd in de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening.

Daarom doet de ChristenUnie een viertal wijzigingsvoorstellen in op dit punt.

1. Eerlijke kans voor nieuwe buitenstedelijke bouwlocaties

De ChristenUnie is positief over de ruimtelijke uitgangspunten van de omgevingsvisie.

• We moeten zuinig zijn op ons prachtige landschap en vinden het open landschap belangrijk. We willen geen ‘verrommeling’ van het landschap. Er kan dus niet overal gebouwd worden. We kijken eerst wat binnenstedelijk kan.
• En als een gemeente vraagt om toch buitenstedelijk te kunnen bouwen, moet dat afgewogen worden tegen de andere opgaven die we kennen, zoals landbouw, natuur, recreatie, energie, water, klimaat en groen, het landschappelijk belang en de gewenste leefomgevingskwaliteit.
• Dan kan het antwoord zijn, dat het niet kan. Maar het antwoord moet ook kunnen zijn dat er wel mogelijkheden zijn.
• En de omgevingsvisie is een provinciale versie van ‘computer says no’. Wat de weging ook is, het antwoord is nee. Tenzij je Gnephoek of Sliedrecht-Noord heet. Dat vinden de gemeenten problematisch. Dat vindt de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening problematisch. En dit vind de ChristenUnie al langer problematisch.
• Daarom dien ik dit amendement in om die beperking uit de Omgevingsvisie te halen. Dit is voor de ChristenUnie een heel belangrijk punt om de nieuwe Omgevingsvisie te kunnen steunen.

2. Eis woningdichtheid niet aanscherpen

Met dit amendement schrappen we de nieuwe dichtheidsnorm uit de verordening.

• Het Statenvoorstel scherpt deze norm aan naar een eis van 33 woningen per hectare. Voor kleine kernen is deze eis te strikt: een dergelijke dichtheid vraagt een verkaveling die niet altijd past bij de maat en schaal van een kleine kern.

3. Straatje erbij — maximale omvang verhoogd naar 3 hectare

De nieuwe regels voor toekomstbestendige ruimtelijke beperken  ontwikkelingen beperkingen bevatten voor locaties tot drie hectare.

• Die zijn met het straatje erbij nog maar mogelijk tot 1,5 hectare. Dit amendement lost dit op door het straatje erbij mogelijk te maken tot 3 hectare.
• Dit komt ook tegemoet aan de zorgen die de minister gisteren in haar brief uitte.

4. Straatje erbij – Ook in weidevogelgebied

Een straatje erbij moet ook mogelijk zijn in kansrijk en belangrijk weidevogelgebied. Bij belangrijk weidevogelgebied moet er wel gecompenseerd worden.

Motie ’t Oog Hardinxveld-Giessendam

Er zijn logische locaties om serieus te wegen voor verdere ontwikkeling. Zoals ’t Oog in Hardinxveld-Giessendam. Aan de Merwede-Lingelijn. Aan bebouwing.

• Bijvoorbeeld in Hardinxveld-Giessendam. Daarom dien ik ook een motie in om de locatie in ’t Oog serieus te onderzoeken en de procedure in gang te zetten om deze locatie bij een volgende modulaire herziening als grote buiten stedelijke bouwlocatie op te nemen in de bijlage bij de verordening.

Ruimte voor maatschappelijke voorzieningen

Is het dan alleen maar kommer en kwel? Nee. De ChristenUnie herkent veel in de uitgangspunten van de Omgevingsvisie. Er spreekt trots uit op onze prachtige provincie en ambitie om de provincie leefbaar te houden. Er wordt heel zorgvuldig omgegaan met de beschikbare ruimte. En ja, we hebben kritiek op de instrumentkeuze in de verordening, maar zien er ook mooie dingen in terug. Zoals de aandacht voor maatschappelijke voorzieningen in nieuwbouwwijken.

Huizen bouwen is veel meer dan stenen stapelen. Het gaat om gemeenschappen bouwen. Daarom is het goed dat in de verordening een nieuw artikel is opgenomen over ‘ruimte voor voorzieningen’, waarmee de provincie bij nieuwbouw stuurt op de beschikbaarheid, nabijheid en bereikbaarheid van maatschappelijke voorzieningen daarvan, zoals voor eerstelijnsgezondheidszorg (zoals huisartsen), onderwijs, cultuur, sport en recreatie.

• Voor het bouwen van gemeenschappen zijn echte ontmoetingsplekken onmisbaar. Daaronder vallen ook buurthuizen en kerken of andere plekken voor geloofsontmoeting.
• Daarom hebben wij een amendement om de verordening op dat punt aan te vullen.

Economie en energie

Voor energievraagstuk en voor het tegengaan van netcongestie, is het verstandig om stroom zoveel mogelijk in de buurt van de afnemers op te wekken eventueel op te slaan en te gebruiken. Daarbij kan wind op land helpen.

Dat is geen groene droom, maar kan bijdragen aan een oplossing voor een sociaal, economisch en (geo)politiek vraagstuk. Helpen voor de woningen die we willen bouwen. Helpen voor de bedrijven die we in Zuid-Holland willen behouden. Het kan helpen voor meer strategische onafhankelijkheid.

Maar de ruimtelijke impact is groot, dat vraagt om moeilijke keuzes. Die keuzes vragen ook om een zorgvuldige weging. Daarbij zijn voor de ChristenUnie een aantal uitgangspunten belangrijk:

• Het kan niet overal: niet voor niets dienden we de motie "Zuinig op het Groene Hart" in.
• Er moet sprake zijn van gedeeld eigenaarschap.
• We moeten leren van de lessen van windpark Spui
• En er moet duidelijkheid zijn over normen.

De ChristenUnie zal voorstellen steunen die die uitgangspunten versterken.

Er ligt nu een amendement om de windzoeklocaties uit de omgevingsvisie te halen. En er ligt een motie om ze toch verder te gaan onderzoeken, binnen een aantal kaders. Dat doet mij denken aan hoe het vroeger bij mij thuis ging. Mijn zus lustte geen gehaktbal. 'Geen probleem,' zei mijn vader. Hij gaf er een klap op en zei: 'Voor jou heb ik een hamburger.' En het werkte.

De locaties gaan uit de visie. Maar het onderzoek gaat door.

• De ChristenUnie kan begrip opbrengen voor deze beweging. Alleen ga je sneller, samen kom je verder.
• Dit stapje terug geeft ruimte om, binnen de kaders die de Staten daarvoor stellen, te kijken wat op welke locatie wel kan.

Nieuwkoop coöperatie

Dan nog een vraag over zonne-energie. Wij kregen vanuit de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop en anderen die bezig zijn met de ontwikkeling van een zonnepark een brandbrief over aanpassingen in de herziening, waardoor hun project in de knel komt. Zij hebben hier niet op in kunnen spreken, omdat het een aanpassing is die na de terinzagelegging is gedaan.

• Klopt dit? Is dit bedoeld en kan dit worden opgelost?

Proces en overige thema’s,

Dan het proces. Dit is niet voor herhaling vatbaar. Het is bijna niet te doen voor een lekenbestuur. Het is te veel omvattend, we zijn te vaak verrast en niet op de juiste momenten betrokken. Daar moeten we van leren voor een volgende keer.

• Goed dat er geëvalueerd wordt. Maar alvast een paar richtingen voor de toekomst:

Maak de verordening eenvoudiger.

De omgevingswet zou zaken overzichtelijker moeten maken, keuzes navolgbaar en verantwoordelijkheden op de juiste plek worden belegd. En om processen te versnellen.

Er wordt een nieuw beschermingsgebied onbebouwde ruimte in het leven geroepen. Met nieuwe verboden, ontheffingen en voorwaarden.

• Waarom? Met onze ruimtelijke ordeningsinstrumenten is de ruimte toch beschermd, tenzij wij besluiten dat er wel ontwikkeld kan worden?
• Wij steunen het amendement van de VVD om dit eruit te halen.

Dan een vraag over de techniek rond weidevogelgebied. De inhoud hebben we al besproken. Het beleid t.a.v. weidevogelgebied maakt de verordening nodeloos ingewikkeld: met kansrijk en belangrijk weidevogelgebied. In de varianten nieuw en oud. Met geboden, verboden. Met compensatieverplichting en uitzonderingen? Kan dit niet minder en veel eenvoudiger?

• Wij hebben geprobeerd een alternatief vorm te geven, maar dat ging in deze tijd onze capaciteit te boven.
• Maar de verordening moet echt simpeler en eenvoudiger. Dat vraagt om inhoudelijke keuzes. Maar begint bij ambitie. Daarom steun voor de motie van de VVD die hierom vraagt.

Een Omgevingsvisie met visie

Wij dienen zelf een motie in om de Omgevingsvisie terug te brengen tot wat het moet zijn:

• De Omgevingswet (artikel 3.1) geeft Provinciale Staten de bevoegdheid én de plicht geeft om een omgevingsvisie vast te stellen als langetermijnkader voor de gehele fysieke leefomgeving van de provincie;
• Maar de visie wijzigt te vaak - de Herziening 2025 is de vijfde aanpassing in twee jaar tijd - en er staat veel meer in dan allen de fysieke omgeving.
• Wij dienen een motie in om:
  • De omgevingsvisie te richten op de fysieke leefomgeving zoals bedoeld in artikel 3.1 van de Omgevingswet, met een tijdshorizon van minimaal 8 tot 10 jaar — overeenkomend met minimaal twee statenperioden;
  • de visie tot stand te brengen als een strategisch visiedocument, met gebruik van ontwerpend onderzoek en brede participatie van inwoners, zodat de visie richting geeft in plaats van beleid gedetailleerd vastlegt;
  • En de frequentie van herzieningen terug te brengen?

Amendement effectieve bescherming overlast Luchtvaart

Zolang de visie nog volstaat met andere zaken, moet het wel volstaan met de juiste zaken. Toen ik de nieuwe teksten nog eens doorlas, vond ik dat het op luchtvaart wel scherper kan en scherper moet.

• Inwoners van Zuid-Holland hebben recht op een effectieve rechtsbescherming tegen ernstige geluidshinder van luchtvaart. Die effectieve rechtsbescherming is er niet, heeft de rechter geoordeeld. Met dit amendement verankeren de indieners de minimumvoorwaarden voor effectieve rechtsbescherming, zoals genoemd door de rechter, in de Omgevingsvisie. Dat is waar de Provincie in de bestuurlijke overleggen op aan moet dringen.